Er is niet heel veel historische informatie bekend over het buurtschap Den Dool in de Alblasserwaard. We weten dus niet hoe oud het is, wat Den Dool precies betekent.
De bewoners van Den Dool behoorden gemeentelijk tot Meerkerk, maar feitelijk leefden ze met Noordeloos mee, bijvoorbeeld kerkelijk. Over de geschiedenis van Noordeloos nu is weten we tamelijk veel. Maarten W. Schakel, oud-burgemeester van Noordeloos, Hoornaar en Hoogblokland, en Tweede Kamerlid voor de toenmalige ARP (later opgegaan in het CDA), wijdde er in 1955 een boek aan: “De geschiedenis van de hoge en vrije heerlijkheden van Noordeloos en Overslingeland”. Hierin staan allerlei feiten over Den Dool en over Van Den Doolen.
Geografisch is het gebied van Den Dool nogal bijzonder. Allereerst ligt het op de grote donk (=zanderige rug) die door de Alblasserwaard loopt. Op deze donk zijn de eerste leefgemeenschappen vanaf het jaar 1000 gesticht om de ontginning van de grote waard ter hand te nemen. Het was er immers betrekkelijk veilig gedurende de vele overstromingen. Een tweede geografische bijzonderheid is dat de donk juist bij Den Dool een bocht maakt. In deze bocht nu, ontspringt de rivier de Giessen die in de bovenloop ook wel Noordeloos heet. Zo rond 1300 was er zeker al menselijke activiteit bij Den Dool. Toen verlegden de polders Tienhoven, Ameide en Meerkerk hun afwatering van de Lek naar het boveneinde van de Noordeloos, bij Den Dool.
Het oudste ons bekende feit dat Schakel over Den Dool beschrijft, gaat over een burenruzie in 1614, tussen ene Jan Philipsen en de weduwe Adriaenh(s)en (elders op de website leest U hierover een uitvoerig verslag). Laten we daarom stellen dat Den Dool tenminste van 1600 is. Doop-, trouw- en begraafboeken zijn er uit die periode niet meer in Noordeloos. Van Meerkerk zijn er over de periode 1620 – 1680 nog wel gegevens. Opvallend is de doopvermelding op 05-12-1624 van Leendert, zoon van Cornelis Adriaensen, wonende op de hofstede van Jan Philipsen, “genaemt Den Dool”.
HuisDenDoolWas bovengenoemde Jan Philipsen eigenaar van Den Dool of was Den Dool zijn bijnaam? Hoort hij tot ons voorgeslacht? Hoewel de bewoners van Den Dool minder op Meerkerk waren gericht, vinden we in deze boeken toch vrij regelmatig gegevens inzake de doop en het huwelijk waarbij mensen als “van Den Dool” worden aangeduid. Oudere feiten over mensen met een naam Van Den Dool hebben we niet. Vermoedelijk is de ‘plaats’ Den Dool ouder dan de familienaam.
In het populaire “Geschiedenis der lage landen” van Jaap ter Haar (deel 2) staat op blz. 138: “De goederen van Laurens van den Dool zijn alle verbeurd verklaard”. Uit de context op te maken zou dit omstreeks 1523 gebeurd moeten zijn. Bij navraag kon Ter Haar de bron van deze informatie niet meer achterhalen. Gezien het verhalende karakter van deze boeken weten we dus niet of en wanneer er in 1523, een Laurens van Den Dool leefde, of dat deze mededeling los uit zijn oorspronkelijk verband, gedaan is om het verhaal te kruiden.
Over de verdere geschiedenis van Den Dool kunnen weten we dat tot in de achttiende eeuw mensen met de achternaam Van Den Dool woonden. Uit bepaalde officiële stukken blijkt dat er toen vijf of zes gezinnen woonden. Er stond ook een zeer oude boerderij met circa 80 ha grond, maar deze is decennia geleden al afgebrand. Enigszins westelijk hiervan staat nu het ‘Huis den Dool’, waar de huidige eigenaar inmiddels een Bed & Breakfast is begonnen.